HERMEK ŁOMACKI Floryda, USAŚp. (S/ldr) kpt. Eugeniusz Horbaczewski "Dziubek" był w latach przedwojennych moim kolegą szkolnym. Uczęszczaliśmy do gimnazjum im. R. Traugutta w Brześciu n. Bugiem. Dziubek był starszy ode mnie o rok i uczył w wyższej klasie. Ta różnica nie przeszkadzała naszej przyjaźni, bo mieszkaliśmy bardzo blisko siebie, zaledwie o kilka domów, i łączyła nas nie ugaszona pasja gry w hokeja. Mieszkał ze swoja matka, urocza i dystyngowaną panią Anną, która była towarzyska i lubiana w sąsiedztwie. Moja sympatia do niej to była wdzięczność za jej hojne traktowanie nas lodami. Wbrew pewnym opiniom, które przedstawiają Dziubka jako chłopca nieśmiałego w towarzystwie, powiedziałbym, że był on śmiały i elokwentny, tylko ta śmiałość była hamowana jego wstrzemięźliwością w okazywaniu uczuć. Inaczej mówiąc, jeżeli Dziubek kogoś nie lubił lub ktoś mu dokuczał, był on na tyle opanowany, że nie okazywał tego na zewnątrz. To było jedną z przyczyn, dla których był lubiany w towarzystwie, do którego też się garnął. Chociaż prymusem w nauce nie był, nigdy nie słyszałem, aby miał jakieś trudności. Pamiętam natomiast, że wyróżniał się talentem do pisania satyrycznych wierszyków i kupletów, które wygłaszano lub śpiewano na szkolnych przedstawieniach. Zainteresowanie w dziedzinie latania musiał mieć już od wczesnych, chłopięcych lat. Kiedy go zaledwie poznałem, już marzył o kosmosie i 0 lotach rakietowych w przestrzeń międzyplanetarną. Wierzyliśmy obaj, że do tego dojdzie jeszcze za naszego życia. Nasza fantazja oraz wiara w postęp techniczny w tej dziedzinie rozwijała się pod wpływem popularnej wówczas pseudonaukowej lektury, włączając niezapomnianą książkę Żuławskiego Na srebrnym globie. Ale to były tylko marzenia. A tymczasem Dziubek z zapałem uczęszczał na szkolenie szybowcowe, które odbywało się na przedmieściu Brześcia. Polegało ono na wyciąganiu szybowca z uczniem w powietrze za pomocą elastycznej liny, która po odczepieniu padała na ziemię, a uczeń-pilot kończył lot i lądował samodzielnie. Wyższy poziom szkolenia odbywał się w miejscowościach Ustianowa lub Bezmiechowa. Obie położone w płd.-wschodniej Polsce. Przy okazji powyższych wspomnień o szybowcach, chciałbym w tym miejscu zaznaczyć, iż w tym czasie w naszym gimnazjum uczył się inny znany lotnik polski i uczestnik wojny na Zachodzie, Tadeusz Góra. On to, jeszcze jako uczeń, dokonał pewnych rekordowych przelotów nad Polską na szybowcu i okrył się sława. Kolegę Tadeusza znałem tylko pobieżne, a jakaż to szkoda dla mnie, że nie bliżej. W okresie sportów zimowych Dziubkowi nie brakowało ani czasu, ani sił na łyżwiarstwo. Ponieważ na ogół sport był akceptowany w gimnazjum jako pożądany element wychowawczy, mieliśmy więc niezła pomoc w przydziale sprzętu i w innych ułatwieniach. Na zimę zalewano nasze wielkie podwórze szkolne wodą i powstawało boisko hokejowe z bramkami i oznaczeniami, tak jak wymagały tego przepisy sportowe. Najpierw grałem z Dziubkiem w drugiej reprezentacji szkolnej, wkrótce prze-niesiono nas do pierwszej. Obaj graliśmy w ataku, zawsze w tej samej zmianie i na tej samej pozycji, on na prawej, ja na lewej. Wygrywaliśmy prawie wszystkie mecze, tak w spotkaniach szkolnych jak i w rozgrywkach z klubami wojskowymi. W soboty, o godz. 11 wieczorem, nadawano z radio Warszawa ogólnopolski komunikat sportowy, w którym czasami słyszeliśmy nasze nazwiska. Gra Dziubka była imponująca. Wspaniale wykonywał zwroty, ostre zakręty i błyskawicznie reagował na ciągle zmieniającą się sytuację. Nie używał łokci i bioder do wytrącania przeciwnika poza linię boiska i sam się nie dawał wypchać, pomimo swojej niewielkiej wagi. Umiał trafnie ocenić i rozpoznać moment strzału na bramkę i strzał ten wykonywał precyzyjnie.
Tymczasem nadeszły wielkie zmiany. Dziubek przygotowywał się do matury, a przeniosłem się z rodzina do Wilna. Nasz kontakty słabły. Od czasu, gdy wstąpił do podchorążówki w Dęblinie otrzymałem od nie zaledwie dwa lub trzy listy. Jednakowoż dodatkowe wiadomości o nim otrzymywałem od naszej uprzednio wspólnej koleżanki-sympatii z gimnazjum, która również z rodziną przyniosła się do Warszawy w czasie, kiedy myśmy się rozstawali. Dziubek odwiedzał ją w Warszawie i zapraszał na bale do Dęblina.
Kiedy wybuchła wojna i nastąpiło wejście bolszewików do Wilna, ruszyłem samodzielnie północnym szlakiem na Zachód i w listopadzie tego roku przybyłem do Anglii. Tutaj ani lotnictwa polskiego, ani żadnych lotników nie widziałem , wysłano moją grupę ochotników Francji i znowu usiłowałem zaciągnąć się lotnictwa, ale moje przygotowanie, jakie zdobyłem przed wojna, a więc kategoria "B" szybowcowa i skończony kurs pilotażu na RWD-8, nie były wystarczające. We Francji znalazłem zaledwie kilku dalszych szkolnych kolegów, a Dziubku ani o jego roczniku z Dęblina nie słyszałem nic.
Po kampanii we Francji, ucieczce z niewoli półrocznym pobycie w hiszpańskim obozie Miranda del Ebro przybyłem znów do Anglii. Tym razem przyjęto mnie do lotnictwa. Zacząłem znowu wypytywać się o Dziubka i dowiedziałem się, że jest to sławny as polskiego lotnictwa. Trudno mi było natomiast dowiedzieć się, gdzie przebywa jednostka, w której służy, a raczej którą dowodzi. Był to już okres, kiedy miejsca postoju myśliwskich jednostek często się zmieniały, gdyż zaczęły się wzmożone przedinwazyjne naloty na tereny nieprzyjaciela.
Nasze długo oczekiwane spotkanie zrealizowało się w takich okolicznościach: byłem na szkoleniu w Brighton i pewnego ranka stałem w szeregu, gdy nagle, omal znikąd, pojawiło się przed nami małe, stare angielskie auto i wyszedł z niego Dziubek w mundurze Squadron Leadera, z czerwonym rozwianym szalikiem, i bystro powiódł wzrokiem po naszym szeregu. Dowódca podał komendę "Baczność" i zasalutował jak do raportu. Wbrew dyscyplinie wojskowej podniosłem ku Dziubkowi rękę, a on ignorując wyprężonego salutowaniem dowódcę zawołał: "Hermek, chodź!" Po krótkiej rozmowie o naszych wojennych drogach, o rodzinie, już musiał wracać do swojej bazy. Mówił, że stacjonuje niedaleko Brighton i będzie mnie odwiedzał zanim dywizjon jego nie zostanie przeniesiony. W sumie odwiedził mnie kilka razy. W rozmowach wydawał się trochę inny, niż go znałem w czasach szkolnych. Był przemęczony fizycznie, jakby niewyspany. Tęsknił do matki, o której nie wiedział na pewno gdzie przebywa. Zapytywany o wyczyny bojowe zaczynał opowiadać niechętnie, potem się zapalał. Gdy odjeżdżał, nigdy nie wiedziałem czy jeszcze powróci. Gdy powracał, to zawsze w tych samych okolicznościach: ja stałem w szeregu na zbiórce, on podjeżdżał i wychodził z auta, dowódca salutował, on wołał: "Hermek, chodź!"
Spotkania nasze dobiegły końca, kiedy o Dziubku znów urwały się wieści. Pewnego dnia doszła do mnie smutna wiadomość, że Dziubek nie powrócił ze swoją jednostką do bazy. Choć mówiono jeszcze, że mógł się gdzieś zagubić w niemieckich obozach jenieckich lub w szpitalu, ale nadzieje na tę możliwość były już małe. Powoli, z uporem zacząłem akceptować surowy życiowy wyrok: straciłem na zawsze bliskiego przyjaciela, a Polsce zabrakło bohaterskiego obrońcy.
